ताज्या घडामोडी

अतिथी कट्टा

आनंदी-गोपाळचा प्रवास माणूस या नजरेतून...
---------
आनंदीबाई आणि गोपाळराव जोशी यांच्या आयुष्यावर आधारलेला ‘आनंदी गोपाळ’ हा चित्रपट नुकताच प्रदर्शित झाला आहे. त्यानिमित्तानं या चित्रपटाचे दिग्दर्शक समीर विद्वांस यांचं हे मनोगत.

झटपट रिव्हियू

आनंदी गोपाळ


एकोणिसाव्या शतकात हिंदुस्तानी महिलांना जिथे साधं स्वखुशीने उंबरठ्याबाहेर पडण्याचं स्वातंत्र्य नव्हतं, तिथे आनंदी गोपाळ जोशी नावाची अवघ्या १८ वर्षांची तरुणी बोटीने अमेरिकेला गेली. तिथे चार वर्षं राहून तिने वैद्यकीय अभ्यास पूर्ण केला आणि ती पुन्हा हिंदुस्थानात परतली, ती पहिली भारतीय महिला डॉक्टर म्हणून! हा क्षण केवळ महाराष्ट्रच नव्हे, तर संपूर्ण हिंदुस्तानाच्या इतिहासातील 'सुवर्णक्षण' होता. मात्र या क्षणाच्या पूर्तीसाठी आनंदी आणि गोपाळ या जोशी दाम्पत्याने आपल्या आयुष्याचा जो होम केला, तो क्वचितच कुणाला दिसला असेल. किंबहुना त्यांच्या घुसमटीची कल्पना आज आपल्याला एकविसाव्या शतकात येणंही अशक्य. पण तो काळ आणि आनंदी-गोपाळ या दाम्पत्याचा परिस्थितीबरोबरचा झगडा अनुभवायचा असेल, तर 'आनंदी गोपाळ' हा सिनेमा अवश्य बघा. प्रसिद्ध लेखक श्री. ज. जोशी यांच्या 'आनंदी गोपाळ' याच नावाच्या कादंबरीवर हा सिनेमा बेतलेला आहे. १९७०च्या दशकात प्रकाशित झालेली ही कादंबरी चांगलीच वाचकप्रिय ठरली होती. त्यात लेखकाच्या ओघवत्या शैलीचा मोठा वाटा होताच, परंतु विक्षिप्त स्वभावाचे आणि सुधारणावादी गोपाळराव जोशी आणि त्यांनी आपल्या बायकोला, आनंदीला शिकवण्याचा अहोरात्र घेतलेला ध्यास... हे कथानक जोशींनी असं काही रचलेलं की, त्याने वाचकांवर जबरदस्त गारुड केलं होतं. मात्र 'आनंदी गोपाळ' कादंबरीतील पात्रं ही फक्त साहित्यकृतीतील आभासी पात्रं नव्हती. १९व्या शतकाच्या उत्तरार्धात होऊन गेलेली खरीखुरी पात्रं होती आणि त्यांना तत्कालीन सनातनी प्रवृत्तीशी जोरदार लढा द्यावा लागला होता. कारण त्या काळात बाईने घराबाहेर पडणं, शिकणं, एवढंच काय स्वत:च्या नवऱ्याबरोबर बाहेर फिरणंदेखील धर्म बुडवण्याइतकं जहाल मानलं जायचं. पण हे सारं गोपाळराव जोशी नावाच्या एका माणसाने आपल्या बायकोच्या संदर्भात केलं. तिला उंबरठाच ओलांडायला लावला एवढंच नाही, तर आधी स्वत: शिकवून नंतर तिला अमेरिकेतही वैद्यकीय शिक्षणासाठी पाठवलं आणि तेही एकटीला! एकोणिसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धातला काळाचा हा महत्त्वाचा तुकडा समीर विद्वांस यांनी 'आनंदी गोपाळ' या सिनेमात अक्षरश: उजळून काढलाय. सिनेमा सुरू झाल्यापासून संपेपर्यंत आनंदी (छोटी- अंकिता गोस्वामी, मोठी भाग्यश्री मिलिंद) आणि गोपाळराव (ललित प्रभाकर) यांच्याबरोबर त्यांचेच सहप्रवासी म्हणून प्रेक्षकांचाही प्रवास सुरू राहतो, हे पटकथाकार-संवादलेखक आणि दिग्दर्शकाचं मोठंच यश आहे. महत्त्वाचं म्हणजे एकविसाव्या शतकात एकोणिसाव्या शतकाची वातावरणनिर्मिती करायची मोठीच जबाबदारी या चमूवर होती, ती त्यांनी अतिशय जबाबदारीने पार पाडलेली आहे. कारण त्या काळाचं सामाजिक-सांस्कृतिक चित्र सिनेमात अतिशय नेमकं उतरलं आहे. 'आनंदीगोपाळ' हा सिनेमा म्हणजे चरित्रपट किंवा डॉक्युमेंट्री नाही, त्यामुळे आवश्यक तिथे लेखक-दिग्दर्शकाने स्वातंत्र्य घेतलं आहे. मात्र त्यामुळे १९व्या शतकाचा कालखंड किंवा आनंदी आणि गोपाळराव जोशी, यांबाबत कुठेही स्थळ-काल-व्यक्तीविपर्यास होत नाही. इतकंच नव्हे, तर गरज म्हणून घातलेली गाणीही सिनेमात चपखल बसलीत. मुळात सिनेमाला दिलेली गतिमान ट्रिटमेंट, पार्श्वसंगीत आणि प्रसंगाची रचलेली नेमकी चळत यामुळे सिनेमा उत्तरोत्तर ठसत जातो. प्रेक्षकांच्या मनाची पकड घेतो. छायाचित्रणासारख्या तांत्रिक बाजूंमुळे सिनेमा उत्तम झाला आहेच, परंतु सगळ्यात उत्तम गोष्ट कुठली असेल तर ती म्हणजे या सिनेमातील कलाकारांचा अभिनय. विक्षिप्त आणि तिरपागड्या स्वभावाच्या गोपाळरावांची भूमिका ललित प्रभाकरने अप्रतिम केली आहे. त्याला आनंदीच्या भूमिकेतील भाग्यश्रीची अतिशय उत्तम साथ मिळालेली आहे. मात्र विशेष दखल घ्यायला हवी, ती गीतांजली कुलकर्णी (गोपाळरावांच्या मृत्यू पावलेल्या पहिल्या बायकोची आई) यांची. फार मोठी भूमिका नसतानाही त्यांनी आपला ठसठशीत प्रभाव पाडलाय. त्यांचं काम असलेल्या प्रसंगांची फ्रेम न् फ्रेम लक्षात राहते. गेल्या काही वर्षांत गाजलेल्या साहित्यकृतींवर बेतलेले सिनेमे मोठ्या प्रमाणावर प्रदर्शित होत आहेत. त्यातले बहुतेक सिनेमे गंडलेले आहेत. कारण साहित्यकृती आणि सिनेमा यांच्यात समतोल राखणं अनेकदा कठीण जातं. हा तोल 'आनंदी गोपाळ'मध्ये अचूक राखला गेलाय.

जन्मदिन

स्मृतिदिन

आपल्या प्रतिक्रिया येथे नोंदवा


काही निवडक प्रतिक्रिया:

राजदर्शन जयशंकर दानवे

आदरणीय सर,
आपल्या वेबसाईटद्वारे ग.दि.मा,सुधीर फडके, पु.ल.देशपांडे यांच्या जन्मशताब्दी निमित्त जुनी सर्व माहिती नवीन पिढीला श्री.सुधीरजी नांदगावकर यांच्या सुश्राव्य वाणीतून मिळते.ते ऐकताना खरंच त्याकाळी केवढे महान कलाकर होऊन गेले आणि कलेसाठी झिजले हे समजते.
असेच आपल्या वेबसाईटद्वारे आणखी जुनी माहिती मिळत राहो ही सदिच्छा! धन्यवाद!!!
संदर्भ:- प्रतिक्रिया